Het glazen plafond.
In 1993 benoemde VB Magazine, het zakenblad voor
vrouwen, koningin Beatrix tot president-directeur van de bv Nederland,
onder het motto: "Zij is de enige werkende vrouw in Nederland die nooit
een Glazen Plafond heeft moeten doorbreken. Dat ze ooit de top zou
bereiken stond immers al bij haar geboorte vast.'
Het
glazen plafond is de onzichtbare, psychologische barrière die vrouwen
ondervinden om de top van een bedrijf te bereiken. Vanuit feministisch
standpunt: het vermeend mannelijk complot tegen vrouwen die hogerop
willen komen.
Het begrip werd ontleend aan het Engels. Over de
uitdrukking 'glass ceiling' is al heel wat geschreven in Engelse
naslagwerken. Voorlopig is een vermelding in Adweek van 1984 de oudste
schriftelijke vindplaats (zie hiervoor de uitstekende Oxford English
Dictionary Additions Series. Volume 3).
Volgens Godfrey Howard (The Good English Guide. 1993)
zou de term in de jaren tachtig van vorige eeuw gelanceerd geweest zijn
door 'American management consultants'. Tegen het eind van de jaren
tachtig zou de uitdrukking volgens hem ook in Groot-Brittanië in zwang
zijn geraakt .
Anne H. Soukhanov trekt maar liefst anderhalve pagina
uit om 'glass ceiling' nader te omschrijven in haar prachtige boek
'Word Watch. The Stories behind the words of our lives' (1993). Zij
stelt o.a. dat de uitdrukking in het midden van de jaren tachtig
geïntroduceerd werd door de Wall Street Journal. De
interesse werd verder aangewakkerd begin jaren negentig 'because of the
Labor Department's intended 'glass ceiling reviews' of US corporations.'
De auteur citeert verder nog een boek uit 1987: 'Breaking the Glass Ceiling: Can women reach the top of
Ook William Safire (Safire's New Political Dictionary. 1993) stelt dat de uitdrukking midden jaren tachtig ontstond. Hij citeert nog een ander boek uit 1988: 'The glass ceiling. The broken ladder. The great wall'. De auteur noemt geen geestelijke vader maar meent dat de uitdrukking gevormd werd naar het voorbeeld van 'price ceiling'. Hij noemt ook nog een hardere variant van de 'breekbare' glass ceiling, nl. the 'Lucite ceiling'.
De man met de hamer.
Wielrenners hebben het vaak over ‘de man met de hamer’. Wanneer ze hem tegenkomen, krijgen ze onherroepelijk een inzinking, geraken ze in een dip. Een klap van de hamer betekent immers over en sluiten!
De man met de hamer is symbolisch voor het noodlot dat iemand achtervolgt. Hij
werd beroemd door de tekeningen van de Franse cartoonist René Pellos
(1900-1998), bekend van o.a. het succesvolle stripverhaal “les Pieds nickelés’.
Vanaf 1932, en dit gedurende 50 jaar, heeft deze tekenaar met zijn spotprenten
een geweldige bijdrage geleverd aan het populariseren van ‘la Grande Boucle’,
zoals de Tour bij onze zuiderburen heet.
‘L'homme au coup de marteau’ is de mythische figuur die de ‘reuzen van de weg’
(een journalistencliché voor wielrenners) buiten westen slaat.
Volgens Gaston Esnault, een Franse argotdeskundige, zou deze zegswijze rond
1926 opgedoken zijn (Pellos was dus niet de geestelijke vader).
Een jaar eerder ontstond de uitdrukking ‘un coup de marteau’ (een tik van de
hamer) in de betekenis van: een plotselinge inzinking. Bij ons werd de
uitdrukking ‘man met de hamer’ al opgetekend in in de Nieuwe Rotterdamsche
Courant van 1928. De metafoor moet toen nog nieuw geweest zijn want de
schrijver van het artikel gebruikt de uitdrukking als vertaling van het Franse
origineel.
Ook het (Nederlandse) luchtvaartslang kent de man met de hamer als een kwelgeest die voortdurend pech veroorzaakt. Engelse piloten noemen zo'n plaaggeest sedert het begin van de twintigste eeuw een gremlin! Vooral tijdens de tweede wereldoorlog was die term populair bij de RAF. Gremlin werd wellicht gemodelleerd naar het oudere 'goblin' (Engels voor een boze kabouter).
Zijn renners bijgelovig? Het lijkt er wel op als je weet dat in het peloton ook
gesproken wordt over 'het zwarte beest' of 'de zwarte heks'. De Fransen hebben
het over 'la sorcière aux dents vertes' wanneer ze voortdurend pech hebben en
niet goed rijden. Spaanse coureurs gebruiken de term 'mano negro' (zwarte
hand).
Het zwarte beest is wellicht te herleiden tot het bijgeloof rond zwarte dieren.
Een zwart schaap zou het duivelsteken dragen terwijl een zwarte kat op iemands
weg ongeluk brengt.